Khi tranh chấp xảy ra, phản ứng đầu tiên của nhiều người thường là:

“Khởi kiện.”

Nhưng với kinh nghiệm thực tiễn, tôi cho rằng một luật sư không nên bắt đầu bằng câu hỏi:

“Có kiện được không?”

Mà nên bắt đầu bằng một câu hỏi quan trọng hơn:

“Khách hàng thực sự muốn đạt được điều gì sau tranh chấp này?”

• Thu hồi được tiền?
• Buộc đối tác tiếp tục thực hiện hợp đồng?
• Chấm dứt quan hệ càng sớm càng tốt?
• Bảo vệ một tài sản?
• Giữ bí mật kinh doanh?
• Bảo vệ uy tín doanh nghiệp?
• Hay cần một phán quyết có giá trị pháp lý để giải quyết dứt điểm vấn đề?

Khi mục tiêu khác nhau, chiến lược giải quyết tranh chấp cũng phải khác nhau.

Bởi thắng một vụ kiện chưa chắc đã đồng nghĩa với đạt được mục tiêu cuối cùng của khách hàng.

1. Trước khi chọn nơi giải quyết, hãy đánh giá vị thế của mình

Một trong những sai lầm dễ gặp là quyết định khởi kiện khi chưa đánh giá đầy đủ hồ sơ.

Trước bất kỳ hành động pháp lý quan trọng nào, luật sư cần xem xét ít nhất các vấn đề:

• Quyền lợi của khách hàng dựa trên căn cứ pháp lý nào?
• Chứng cứ hiện có đủ mạnh hay chưa?
• Nghĩa vụ chứng minh thuộc về ai?
• Đối phương có thể phản biện bằng lập luận nào?
• Thời hiệu còn hay không?
• Tài sản của đối phương ở đâu?
• Nếu thắng, khả năng thi hành trên thực tế như thế nào?
• Chi phí và thời gian dự kiến có tương xứng với giá trị cần bảo vệ không?

Đây là bước rất quan trọng.

Bởi chiến lược tranh chấp tốt không được xây dựng trên cảm xúc.

Nó phải được xây dựng trên chứng cứ, pháp luật, lợi ích và khả năng thực thi.

2. Thương lượng – mềm về phương thức nhưng không có nghĩa là yếu thế

Nhiều người cho rằng khi mình đúng thì không cần thương lượng.

Tôi không nghĩ như vậy. Thương lượng không đồng nghĩa với nhượng bộ.

Một cuộc thương lượng tốt là quá trình sử dụng vị thế pháp lý, chứng cứ và lợi ích thực tế để tìm ra một kết quả tốt hơn cho khách hàng mà không nhất thiết phải trải qua một quá trình tố tụng kéo dài.

Trong nhiều tranh chấp kinh doanh, các bên vẫn cần tiếp tục hợp tác.

Hoặc giá trị tranh chấp không đủ lớn để hợp lý hóa nhiều năm kiện tụng.

Hoặc khách hàng cần dòng tiền quay trở lại càng sớm càng tốt.

Khi đó, một thỏa thuận đạt được trong vài tuần đôi khi có giá trị thực tế lớn hơn một bản án có lợi sau vài năm.

Khi nào nên ưu tiên thương lượng?

Thương lượng thường đáng cân nhắc khi:

Hai bên vẫn còn khả năng đối thoại.

Quan hệ kinh doanh còn giá trị cần duy trì.

Mỗi bên đều có một phần rủi ro pháp lý.

Khách hàng cần giải quyết nhanh.

Thông tin tranh chấp cần được giữ kín.

Hoặc có một phương án mà lợi ích của hai bên vẫn có thể gặp nhau.

Nhưng thương lượng hiệu quả không có nghĩa là chỉ gọi điện đề nghị đối phương “thông cảm”.

Muốn thương lượng tốt, phải biết mình đang đứng ở đâu về mặt pháp lý.

3. Đàm phán hiệu quả cần một phương án nếu thương lượng thất bại

Trong mọi cuộc thương lượng tranh chấp, luật sư cần chuẩn bị câu trả lời cho câu hỏi:

Nếu đối phương không đồng ý thì bước tiếp theo là gì?

• Đó có thể là khởi kiện.
• Yêu cầu áp dụng biện pháp cần thiết theo pháp luật.
• Khởi động thủ tục trọng tài.
• Hoặc thực hiện một quyền khác theo hợp đồng.

Khi một bên biết rằng mình có phương án pháp lý khả thi nếu thương lượng thất bại, vị thế trên bàn đàm phán sẽ hoàn toàn khác.

Vì vậy:

Thương lượng tốt không phải là tránh tranh tụng bằng mọi giá. Đó là biết mình có thể tranh tụng đến đâu để thương lượng ở vị thế tốt nhất.

4. Trọng tài – lựa chọn đáng cân nhắc trong tranh chấp kinh doanh

Đối với nhiều giao dịch thương mại, đặc biệt những hợp đồng có giá trị lớn hoặc yếu tố quốc tế, trọng tài có thể là một phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp.

Một trong những đặc điểm khiến doanh nghiệp quan tâm đến trọng tài là tính linh hoạt và khả năng lựa chọn người giải quyết có chuyên môn phù hợp với tính chất tranh chấp.

Tính riêng tư của quá trình giải quyết cũng có thể là yếu tố quan trọng đối với những doanh nghiệp không muốn tranh chấp ảnh hưởng đến uy tín, quan hệ thương mại hoặc thông tin kinh doanh.

Tuy nhiên, không phải cứ muốn đưa tranh chấp ra trọng tài là được.

Điều khoản trọng tài cần được xem xét ngay từ khi soạn hợp đồng.

Một điều khoản thiếu rõ ràng hoặc không phù hợp có thể khiến vấn đề thẩm quyền trở thành một cuộc tranh luận ngay trước khi nội dung tranh chấp được giải quyết.

Đó là lý do tôi thường nói:

Chiến lược giải quyết tranh chấp đôi khi đã bắt đầu từ ngày ký hợp đồng.

5. Tòa án – khi cần sử dụng đầy đủ cơ chế tố tụng của Nhà nước

Tòa án vẫn là phương thức giải quyết quan trọng đối với rất nhiều tranh chấp.

Đặc biệt trong những vụ việc mà pháp luật quy định thuộc thẩm quyền của Tòa án, hoặc khi không tồn tại thỏa thuận trọng tài phù hợp.

Trong một số trường hợp, khả năng áp dụng các cơ chế tố tụng để bảo vệ tài sản và quyền lợi trong quá trình giải quyết cũng là yếu tố cần được cân nhắc.

Nhưng trước khi khởi kiện, khách hàng cần được tư vấn rõ về:

• Thời gian.
• Chi phí.
• Chứng cứ.
• Các giai đoạn tố tụng.
• Khả năng đối phương phản tố.
• Khả năng thi hành sau khi có bản án.
• Và những tác động khác đến hoạt động kinh doanh hoặc đời sống.

Khởi kiện là một quyết định pháp lý, nhưng đồng thời cũng là một quyết định kinh tế và chiến lược.

6. Đừng chỉ hỏi “Tôi có thắng không?”

Đây là câu hỏi luật sư thường nhận được.

Tôi hiểu tại sao khách hàng muốn có câu trả lời chắc chắn.

Nhưng trong tranh chấp, một luật sư có trách nhiệm không nên hứa hẹn kết quả khi kết quả cuối cùng còn phụ thuộc vào chứng cứ, diễn biến tố tụng, lập luận của các bên và đánh giá của cơ quan giải quyết tranh chấp.

Thay vào đó, luật sư cần giúp khách hàng hiểu:

• Điểm mạnh của mình ở đâu?
• Điểm yếu ở đâu?
• Chứng cứ nào còn thiếu?
• Kịch bản tốt nhất là gì?
• Kịch bản xấu nhất là gì?
• Mức độ rủi ro có thể chấp nhận đến đâu?

Khách hàng cần một đánh giá trung thực để đưa ra quyết định.

Không phải một lời hứa để cảm thấy yên tâm trong vài phút.

7. Thắng trên giấy nhưng không thu hồi được tài sản – có thực sự là thắng?

Đây là một trong những vấn đề rất thực tế.

Giả sử khách hàng thắng kiện và được tuyên đối phương phải thanh toán một khoản tiền lớn.

Nhưng nếu đến thời điểm thi hành, bên có nghĩa vụ không còn tài sản hoặc việc thi hành gặp nhiều khó khăn thì giá trị thực tế của chiến thắng đó sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Vì vậy, chiến lược tranh chấp không nên chỉ nghĩ đến bản án hoặc phán quyết.

Ngay từ đầu cần đánh giá khả năng thi hành.

Đối phương có tài sản gì?

Tài sản ở đâu?

Có dấu hiệu dịch chuyển tài sản không?

Có biện pháp pháp lý phù hợp nào cần cân nhắc trong quá trình giải quyết hay không?

Một chiến lược tranh tụng tốt phải nhìn từ ngày bắt đầu tranh chấp đến ngày quyền lợi thực sự được thực hiện.

8. Chứng cứ thường quan trọng hơn cảm giác “mình đúng”

Có những khách hàng kể một câu chuyện mà xét về đạo lý, họ hoàn toàn có lý.

Nhưng pháp luật không giải quyết tranh chấp chỉ dựa trên cảm giác đúng – sai.

Phải có chứng cứ.

Hợp đồng.

Phụ lục.

Biên bản.

Email.

Tin nhắn.

Chứng từ thanh toán.

Tài liệu bàn giao.

Hồ sơ chuyên môn.

Và nhiều tài liệu khác tùy từng vụ việc.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của luật sư là chuyển câu chuyện của khách hàng thành một hệ thống sự kiện và chứng cứ có giá trị pháp lý.

Đó cũng là lý do doanh nghiệp cần xây dựng thói quen lưu trữ hồ sơ ngay từ khi quan hệ kinh doanh còn tốt.

Đừng chờ đến ngày tranh chấp mới bắt đầu đi tìm chứng cứ.

9. Đừng để cảm xúc quyết định chiến lược pháp lý

Tranh chấp thường đi kèm cảm xúc.

Tức giận.

Thất vọng.

Cảm giác bị phản bội.

Mong muốn chứng minh mình đúng.

Thậm chí mong muốn khiến đối phương phải trả giá.

Những cảm xúc ấy hoàn toàn có thể hiểu được.

Nhưng quyết định pháp lý cần được đưa ra bằng sự tỉnh táo.

Một luật sư có trách nhiệm đôi khi phải nói với khách hàng rằng:

Không nên kiện lúc này.

Hoặc:

Nên thương lượng.

Và cũng có những trường hợp phải nói:

Không nên tiếp tục nhượng bộ nữa. Đã đến lúc cần sử dụng biện pháp pháp lý mạnh hơn.

Giá trị của luật sư không nằm ở việc luôn đồng ý với khách hàng.

Mà ở khả năng đưa ra lời khuyên cần thiết để bảo vệ lợi ích của khách hàng, kể cả khi lời khuyên đó không phải điều khách hàng muốn nghe nhất ở thời điểm ấy.

10. Không có một phương thức tốt nhất cho mọi tranh chấp

Thương lượng không phải lúc nào cũng tốt hơn Tòa án.

Trọng tài không phải lúc nào cũng tốt hơn Tòa án.

Và khởi kiện cũng không phải lúc nào là giải pháp mạnh nhất.

Mỗi vụ việc cần được đánh giá dựa trên:

Bản chất tranh chấp.

Giá trị cần bảo vệ.

Chứng cứ.

Thỏa thuận của các bên.

Tính bảo mật.

Thời gian.

Chi phí.

Khả năng thi hành.

Quan hệ giữa các bên.

Và đặc biệt:

Mục tiêu cuối cùng của khách hàng.

Chiến lược tốt nhất là chiến lược đưa khách hàng đến gần mục tiêu nhất

Sau nhiều năm làm việc với các vấn đề pháp lý và tranh chấp, tôi cho rằng một trong những điều quan trọng nhất của người luật sư là không để phương thức trở thành mục tiêu.

Mục tiêu không phải là “phải kiện”.

Mục tiêu cũng không phải là “phải hòa giải”.

Mục tiêu là bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng bằng một chiến lược phù hợp.

Có vụ việc, một văn bản pháp lý đúng thời điểm đã đủ tạo ra thay đổi.

Có vụ việc, một cuộc đàm phán được chuẩn bị kỹ có thể giải quyết vấn đề.

Có vụ việc cần trọng tài.

Và cũng có những vụ việc phải kiên quyết đi đến cùng tại Tòa án.

Người luật sư phải biết khi nào cần mềm để đạt được điều khách hàng cần, và khi nào phải đủ bản lĩnh để bảo vệ đến cùng điều khách hàng có quyền được hưởng.

Một chiến lược giải quyết tranh chấp tốt không nhất thiết là chiến lược quyết liệt nhất.

Đó là chiến lược giúp khách hàng đạt được mục tiêu tốt nhất với rủi ro, thời gian và chi phí được kiểm soát hợp lý.

Và đôi khi, thành công của luật sư không nằm ở việc đưa một vụ tranh chấp ra Tòa.

Mà là biết khi nào nên thương lượng, khi nào cần tranh tụng và khi nào phải kiên quyết đi đến cùng.

Lê Như Trân
Thạc sĩ Luật sư sáng lập & Điều hành
LE NHU TRAN & PARTNERS LAW FIRM

Tận tâm – Bản lĩnh – Hiệu quả