Trong thực tiễn, không ít khách hàng chỉ tìm đến luật sư khi vấn đề đã trở nên nghiêm trọng: hợp đồng đã ký, tiền đã chuyển, đối tác vi phạm cam kết, cơ quan quản lý yêu cầu giải trình, tranh chấp đã phát sinh hoặc quyền lợi đã bị ảnh hưởng.

Khi ấy, luật sư được tìm đến để “chữa cháy”.

Nhưng sau nhiều năm làm việc trong lĩnh vực pháp lý, tôi nhận thấy rằng giá trị lớn hơn của luật sư không chỉ nằm ở khả năng xử lý một tranh chấp đã xảy ra, mà còn ở khả năng nhìn thấy rủi ro trước khi nó trở thành tranh chấp.

Có những rủi ro bắt đầu từ một điều khoản rất nhỏ

Một hợp đồng tưởng chừng chặt chẽ nhưng thiếu cơ chế xử lý khi một bên vi phạm.

Một thương vụ đầu tư hấp dẫn nhưng quyền sở hữu tài sản, nghĩa vụ tài chính hoặc trách nhiệm tiềm ẩn của doanh nghiệp chưa được thẩm định đầy đủ.

Một giấy phép đã được cấp nhưng quá trình hoạt động sau đó lại không duy trì đúng các điều kiện pháp luật yêu cầu.

Một thỏa thuận hợp tác được xây dựng trên niềm tin nhưng không quy định rõ quyền kiểm soát, cơ chế phân chia lợi ích và phương án xử lý khi các bên không còn cùng tiếng nói.

Ở thời điểm ký kết, những vấn đề này có thể chưa gây ra bất kỳ hậu quả nào.

Nhưng khi quyền lợi giữa các bên bắt đầu xung đột, chính những chi tiết từng bị xem nhẹ có thể trở thành điểm khởi đầu của một tranh chấp kéo dài.

Chi phí phòng ngừa thường nhỏ hơn rất nhiều chi phí giải quyết hậu quả

Một trong những quan niệm tôi thường gặp là:

“Khi nào có chuyện thì mới cần luật sư.”

Thực tế, khi “có chuyện”, doanh nghiệp có thể đã phải đối diện với nhiều tổn thất cùng lúc: tiền bạc, thời gian, cơ hội kinh doanh, quan hệ đối tác và thậm chí cả uy tín đã mất nhiều năm để xây dựng.

Luật sư khi ấy có thể đưa ra phương án bảo vệ quyền lợi, nhưng không phải hậu quả nào cũng có thể hoàn nguyên.

Chính vì vậy, một cuộc tư vấn trước khi ký hợp đồng, một lần thẩm định trước khi đầu tư hay một hệ thống tuân thủ được xây dựng đúng ngay từ đầu đôi khi có giá trị hơn rất nhiều so với việc xử lý hậu quả về sau.

Phòng ngừa pháp lý không phải là một khoản chi phí. Đó là khoản đầu tư cho sự an toàn của mỗi quyết định.

Luật sư không chỉ nói điều gì đúng luật – mà phải nhìn thấy điều gì có thể xảy ra

Đối với tôi, một ý kiến tư vấn tốt không nên chỉ dừng lại ở câu trả lời:

“Pháp luật có cho phép hay không?”

Người luật sư còn phải đặt thêm những câu hỏi:

Nếu thực hiện phương án này, rủi ro nào có thể phát sinh?

Nếu đối tác không thực hiện cam kết, khách hàng có cơ chế nào để bảo vệ mình?

Nếu tranh chấp xảy ra sau một năm, ba năm hoặc năm năm, những tài liệu hiện tại có đủ để chứng minh quyền lợi hay không?

Có một phương án khác an toàn hơn nhưng vẫn đạt được mục tiêu kinh doanh của khách hàng hay không?

Đó chính là sự khác biệt giữa xử lý một vấn đề pháp lý và quản trị rủi ro pháp lý.

Đối với doanh nghiệp, pháp lý cần đi trước một bước

Doanh nghiệp càng phát triển, những quyết định càng có giá trị lớn và hệ quả pháp lý càng phức tạp.

Một giao dịch M&A, một hợp đồng đầu tư, một dự án bất động sản, một giấy phép chuyên ngành hay một thỏa thuận với đối tác đều không nên được nhìn nhận như những thủ tục pháp lý riêng lẻ.

Luật sư cần hiểu mục tiêu kinh doanh phía sau giao dịch để thiết kế một cấu trúc pháp lý vừa bảo đảm tuân thủ, vừa bảo vệ lợi ích và vẫn có khả năng thực thi trên thực tế.

Vì vậy, vai trò tốt nhất của luật sư không phải lúc nào cũng là người xuất hiện ở cuối cùng khi tranh chấp đã xảy ra.

Trong nhiều trường hợp, luật sư nên là người có mặt trước khi quyết định quan trọng được đưa ra.

Không phải mọi tranh chấp đều cần một phiên tòa

Khi tranh chấp đã phát sinh, khởi kiện cũng không phải lúc nào là lựa chọn đầu tiên hoặc tốt nhất.

Một luật sư có kinh nghiệm cần đánh giá đồng thời nhiều yếu tố: chứng cứ, cơ sở pháp lý, thời gian, chi phí, khả năng thi hành, quan hệ giữa các bên và mục tiêu cuối cùng mà khách hàng thực sự muốn đạt được.

Có vụ việc cần kiên quyết tranh tụng để bảo vệ quyền lợi.

Có vụ việc thương lượng đúng thời điểm lại mang đến kết quả tốt hơn.

Và có những trường hợp, thành công lớn nhất chính là xử lý vấn đề đủ sớm để tranh chấp không bao giờ phải xảy ra.

Từ “chữa cháy” đến đồng hành pháp lý

Qua 18 năm làm việc trong lĩnh vực pháp lý, tôi ngày càng tin rằng mối quan hệ tốt nhất giữa luật sư và khách hàng không nên bắt đầu bằng một vụ kiện.

Luật sư nên hiểu hoạt động của khách hàng, nhận diện những điểm có thể phát sinh rủi ro, cùng khách hàng cân nhắc trước những quyết định quan trọng và xây dựng cơ chế bảo vệ từ sớm.

Đó cũng là định hướng của LE NHU TRAN & PARTNERS LAW FIRM: không chỉ giải quyết những vấn đề đã xảy ra, mà hướng đến vai trò đối tác pháp lý đồng hành, giúp khách hàng chủ động phòng ngừa rủi ro và xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc cho sự phát triển lâu dài.

Bởi sau cùng:

Giải quyết được một tranh chấp là năng lực.
Nhìn thấy và giúp khách hàng phòng ngừa tranh chấp trước khi nó xảy ra mới là giá trị lâu dài của người luật sư.

Và đôi khi, vụ việc pháp lý thành công nhất chính là vụ việc đã được ngăn chặn trước khi nó kịp trở thành một vụ kiện.

Lê Như Trân
Thạc sĩ Luật sư sáng lập & Điều hành
LE NHU TRAN & PARTNERS LAW FIRM

Tận tâm – Bản lĩnh – Hiệu quả